Vraag een bouwvakker of hij last heeft van zijn rug heeft en hij zal zeggen dat er met hem niets aan de hand is. Deze macho-attitude wordt met postbus 51-spotjes bestreden omdat het effekt op de gezondheidskosten ongunstig is.

Dat werken in de bouw slecht is voor je rug, weet iedereen wel. Dat veel fluitspelen slecht is voor je rug (en schouders en polsen) ligt minder voor de hand, maar het is wel zo, door de houding die het instrument ons dwingt aan te nemen tijdens het spelen. Over die houding straks meer. Ontbreekt de macho-attitude bij de meeste fluitisten (waaronder tenslotte >50% vrouw), met het accepteren de pijn als deel van hun beroep hebben zij klaarblijkelijk weinig moeite, want slechts weinigen zoeken therapeutische hulp.

Ik probeer hier eerst de belangrijkste remmingen te inventariseren.
1. Met de ongezonde speelwijze wordt wel een muzikaal resultaat geboekt. De vrees dat het veranderen van die speelwijze ten kost gaat van de muzikale prestatie, is ongegrond maar begrijpelijk.
2. "Een kunstenaar moet pijn lijden." Bijna niemand zal zich hierin direkt herkennen, maar het gedachtenpatroon speelt een grote rol. Zoals de bouwvakker denkt:"ik ben een echte kerel dus ik kan deze 50 kg wel tillen, bovendien wat zullen de anderen zeggen als ik twee keer ga lopen met dit vrachtje", zo zou een fluitist kunnen denken: "dit zeer lastige stuk ga ik nu, en perfekt instuderen anders ben ik niet de serieuze musicus waar ik mijzelf voor wens te houden.
3. Niet ergonomisch gereedschap, de moderne orkestfluit, wordt geaccepteerd met het excuus "alle goede fluiten zijn zo", maar een verzoek aan fluitbouwers om een ergonomisch instrumenten ontwerpen komt er niet. Dit is merkwaardig.Sporters, die ook met hun lichaam werken, zeuren producenten van fietsen, polsstokken en wat dies meer zij de oren van het hoofd om nog beter materiaal. En dat is ook: veilig en betrouwbaarder materiaal. Want een topsporter is pas een topsporter als hij, of zij, het spanningsveld tussen prestatie en fysiek risico weet te beheersen.
4. Een foute speelhouding wordt gecontinueerd met het excuus "een goede speelhouding bestaat niet", terwijl hier bijna altijd ruimte voor verbetering is.

Punten 3 en 4 zijn keerzijden van dezelfde medaille: het instrument dwarsfluit staat een echt ergonomisch verantwoorde houding inderdaad niet toe.Daarover, zoals beloofd, iets meer. Fysieke houdingsproblemen. In het kort behandel ik hier de belangrijkste soorten klachten die door het langdurig dwarsfluit spelen veroorzaakt worden. Andere belangrijke problemen, met name lage rugklachten laat ik hier even buiten beschouwing, omdat die mijns inziens niet inherent zijn aan het ontwerp van de dwarsfluit.

Een goede introductie in deze problematiek is het boekje "The Musician's Survival Manual" van de Amerikaanse arts en fluitist Richard Norris, waaruit ik in het volgende rijkelijk zal putten. Het is niet mogelijk, stelt Norris, om de rechterarm ver van het lichaam en op mondhoogte te houden en daarbij een ontspannen schouder te handhaven. Dus gaat de hand naar beneden, waardoor het hoofd opzij, naar rechts moet neigen. Bovendien moet de schouder verder ontlast worden door de hand naar voren te bewegen. Om nu nog recht in de fluit te kunnen blazen moet het hoofd naar links draaien. De nek is nu dus naar links gedraaid terwijl hij naar rechts neigt. De rechterarm is naar achteren geheven. De meeste spelers zoeken het minst oncomfortabele punt in dit krachtenveld. Wil de linkerhand nu bij de kleppen komen, dan wordt de linkerschouder naar voren getrokken-tegen de draaiing van de nek in, zodat er een zijdelingse bocht in het bovenste deel van de wervelkolom kan ontstaan.

Door het kleiner worden van de openingen tussen de wervels waar de zenuw uittreden, kan beklemming ontstaan. Gevoelloosheid en tintelen in de hand die hierdoor kunnen ontstaan worden wel eens ten onrechte als carpal tunnel syndrome gediagnosticeerd, wat weer een andere beroepsziekte is. De oplossing van deze problemen zoekt Norris in de 30' gebogen kop, zoals die door Emerson op de markt is gebracht. Het verlies aan stabiliteit compenseert hij met een tweetal ingenieuze en omvangrijke steunen aan de fluit. Daarmee kan de fluit stabiel in positie gehouden worden, zodat ook de druk op de onderkaak verminderd kan worden, waardoor een aantal kaak- en gebitsproblemen voorkomen kan worden. Van het bedrijf dat deze steunen zou gaan maken is helaas nooit iets vernomen.

De gebogen fluitkop van Norris lijkt hetzelfde lot te zijn beschoren als de open #G klep. Boehm zag een aantal belangrijke voordelen aan de open #G. Door veelvuldig gebruik van de #G klep draait het instrument echter uit je hand. Om dit tegen te gaan voegde Boehm de "crutch" aan de fluit toe: een T-vormige steun die de fluit in de huidplooi tussen duim en wijsvinger doet rusten. De fluitisten zagen deze toevoeging aan hun instrument niet zitten. Zo werd de fluit met open #G maar zonder crutch een zeer moeilijk bespeelbaar ding, en tegenwoordig speelt slechts een enkeling erop.

Hoewel ik inmiddels gebogen koppen heb gezien van Emerson, Sankyo, Powell en Cooper, heeft dit principe geen brede ingang gevonden. De zoektocht naar een ergonomisch verantwoorde dwarsfluit is voorlopig nog niet ten einde. De toon van een fluit mag zich dan kunnen buigen als een twijg, haar ergonomie is stug als beton. Maarten Visser The Musician's Survival Manual, Richard Norris, MMB Music, St. Louis, MO, USA 1993 ISBN 0-918812-74-7

top

home contact route links aanbiedingen bestelpagina leveringsvoorwaarden polls Maarten Visser Karina Erhard Forum (extern) prijzen fluiten opties fluiten accessoires fluitkoppen polsters gebruik microfoon hand en duimsteunen kinderfluiten voor ouders verhuur instellen kromme fluitkop spreekbeurt fluit verzenden onderhoud voor kids reparaties fotoverslag revisie troubleshooting ergonomie aanpassingen zwanenhalskop vertikale kop FAQ aanpassingen artikelen evolutie muziekles voordracht NFG beton downloaden